انواع فرش دستباف (آشنایی با فرش دستباف و ویژگی های آن)
انواع فرش دستباف از ارزشمندترین صنایع دستی کشور عزیزمان هستند که علاوه بر داخل کشور، آوازه کیفیت، زیبایی و جذابیت آن ها در سراسر جهان پیچیده است. این فرش ها انواع مختلفی دارند و به لحاظ تکنیک های بافتی، طرح، رنگ، مواد اولیه و… با هم متفاوت هستند. فرش های دستباف ایرانی از مهم ترین اقلام صادراتی کشور محسوب می شوند که طرفداران بسیار زیادی دارند.
قدمت و تاریخچه حضور این فرش ها در فرهنگ ایرانی به سال های بسیار دور باز می گردد و این موضوع می تواند نشانگر سلیقه پیشینیان ما و نبوغ و پیشتازی آن ها در بافت فرش باشد. در این مطلب از فروشگاه فرش و مبل برادران مسلمی، در رابطه با فرش های دستباف ایرانی و ویژگی های آن ها بیشتر صحبت خواهیم کرد.
بررسی ویژگی های انواع فرش دستباف
فرش های دستباف اگرچه تنوع بسیار بالایی دارند، اما از برخی جهات دارای ویژگی های مشترک با هم هستند که در ادامه به بررسی آن ها خواهیم پرداخت:
- طرح فرش ها: فرش های دستباف ایرانی از نظر طرح تنوع بسیار بالایی دارند و شامل طرح های حیوانات، نقوش مذهبی، طرح های گلدار، هندسی و… می شوند. این طرح ها معمولاً با در نظر گرفتن تاریخ یک منطقه و فرهنگ آن انتخاب می شوند.
- بافت فرش: برای بافت انواع فرش دستباف از روش های گره زنی و روش بافت نواری استفاده می شود. در روش گره زنی، گره ها را به شکل عمودی به نخ پوده شده می زنند تا در نهایت شکل نهایی فرش به دست آید؛ اما در روش بافت نواری، نخ ها به صورت خطی و با کمک دستگاه های بافت، پیچیده و بافته می شوند.
- مواد اولیه: انواع فرش های دستباف از نخ های ابریشمی یا نخ های پشمی تولید می شوند. استحکام و دوام بالای نخ های پشمی باعث شده تا بیشتر در مناطق سردسیر برای بافت فرش از این نخ ها استفاده شود؛ اما فرش های دستباف نفیس و بسیار ارزشمند، با استفاده از نخ های ابریشمی بافته می شوند و لطافت و زیبایی بسیار بیشتری دارند.
بررسی انواع فرش دستباف ایرانی
فرش های دستباف و سنتی از جهت طرح، نخ، جنس، رنگ، بافت، اندازه و… تنوع بسیار زیادی دارند؛ بنابراین زمانی که برای خرید فرش دستباف مراجعه می کنید، با تنوع بسیار بالایی روبرو می شوید. در این بخش انواع این فرش ها را از جهات مختلف بررسی خواهیم کرد.
تنوع از نظر جنس الیاف
فرش های دستباف، قالی ها و قالیچه ها از نظر مواد اولیه و جنس الیاف با هم متفاوت هستند. هر یک از الیاف به کار رفته در تولید فرش ها از نظر ظرافت، استحکام، کیفیت و لطافت با هم متفاوت بوده و ویژگی های خاصی را به انواع فرش دستباف ایرانی می دهند. الیاف پنبه و کتان، الیاف پشمی، الیاف کرکی، ابریشم و… تنها برخی از الیافی هستند که برای بافت فرش های دستباف مورد استفاده قرار می گیرند.
تنوع از نظر سایز و اندازه
فرش های دستباف از جهت سایز و اندازه نیز تفاوت بسیار بالا و تنوع بی نظیری دارند. این فرش ها در اندازه های ۶ متری، ۱۲ متری، ۹ متری و ۲۴ متری تولید می شوند. همچنین در ابعاد پادری، پشتی، ذرع و نیم، ذرع و چارک، کناره، قالیچه، قالی و… به تولید می رسند. افراد با توجه به فضای مد نظر خود می توانند انواع این فرش ها را انتخاب و خریداری کنند.
فرش دستباف با توجه به منطقه بافت
در هر منطقه و شهری از شهرهای کشور عزیزمان، با توجه به مواد اولیه در دسترس، فرهنگ و شرایط خاص جغرافیایی، فرش های متفاوتی تولید می شوند. شهرهای مختلفی مانند اصفهان، تبریز، کاشان و طایفه هایی مانند ایل بختیاری و ایل قشقایی، هر یک فرش هایی با سبک خاص خود را تولید می کنند.
به طور مثال، فرش های اصفهان معمولاً با نقش و نگارهای نیلی، قرمز و آبی تولید می شوند و دارای طرح های برگ، گل و درخت هستند. فرش های تبریز با استفاده از الیاف ابریشمی و پنبه‌ای تولید می شوند و زمینه آن ها معمولاً کرم رنگ است و رنگ های قرمز و آبی از رنگ های اصلی آن ها به شمار می روند. در بافت فرش های کاشان معمولاً از طرح های شاه عباسی و لچک استفاده می کنند و از نظر گره و بافت، با انواع فرش دستباف سایر مناطق کشور کاملاً تفاوت دارند.
انواع فرش دستباف از نظر طرح
فرش های دستباف ایرانی از لحاظ طرح نیز تنوع بسیار بالایی دارند. طرح های شاه عباسی، اسلیمی، طرح های قابی، اقتباسی و طرح های افشان و بته ای تنها برخی از این طرح ها به شمار می روند.
همچنین طرح های ایلی و عشایری، طرح های تلفیقی، ترکمن، شکارگاهی و… از دیگر طرح هایی هستند که برای بافت فرش های دستباف ایرانی مورد انتخاب و استفاده فرش بافان قرار می گیرند. این حجم از تنوع باعث شده تا افراد با سلیقه های مختلف، به راحتی بتوانند فرش های مورد علاقه خود را انتخاب کنند.
قیمت فرش های دستباف
انواع فرش دستباف ایرانی به لحاظ قیمتی با هم فرق دارند. این تفاوت قیمت تحت تاثیر عوامل متعددی از جمله اندازه و کیفیت کلی فرش، طراحی، منطقه تولید، روش بافت، مواد اولیه به کار رفته و عواملی از این قبیل ارتباط پیدا می کند.
به طور مثال فرش هایی که با الیاف ابریشمی بافته می شوند به دلیل زیبایی و لطافت بیشتر، گران تر از دیگر فرش ها به فروش می رسند. همچنین فرش های با طراحی و الگوهای پیچیده، به دلیل زمان بر بودن در طراحی و تولید، معمولاً گران تر از سایر فرش ها تعیین قیمت می شوند.
راه های تشخیص فرش دستباف از فرش ماشینی
با پیشرفت تکنولوژی در صنعت فرش ماشینی، گاهی تشخیص یک فرش دستباف اصیل از نمونه های ماشینی که با ظرافت بالایی از آن تقلید کرده اند، برای افراد غیرمتخصص دشوار می شود. با این حال، تفاوت های بنیادینی در ساختار و ظاهر این دو نوع فرش وجود دارد که با کمی دقت می توان آن ها را شناسایی کرد. این نشانه ها معمولا از ماهیت انسانی و بی نقص نبودن هنر دست در مقابل دقت مطلق ماشین نشأت می گیرند.
بررسی پشت فرش
این مهم ترین و مطمئن ترین راه تشخیص است.
- فرش دستباف: پشت فرش دستباف تقریبا آینه ای از روی آن است. طرح و نگاره ها به همان وضوح روی فرش قابل مشاهده اند. با لمس کردن پشت فرش، گره های منفرد و کمی نامنظم که به دور تارهای فرش پیچیده اند، به خوبی حس می شوند.
- فرش ماشینی: پشت فرش ماشینی ظاهری کاملا یکنواخت و صاف دارد. گره ها به صورت مجزا دیده نمی شوند و به جای آن، ردیف های ماشینی و منظم از نخ های تار و پود (معمولا نخ جوت) قابل مشاهده است. طرح در پشت فرش اغلب وضوح کمتری نسبت به روی آن دارد.
توجه به ریشه های فرش
ریشه ها بخش مهمی از هویت فرش هستند.
- فرش دستباف: ریشه ها در واقع امتداد تارهای (نخ های عمودی) فرش هستند و بخشی جدایی ناپذیر از ساختار آن محسوب می شوند. ریشه ها به صورت طبیعی از ابتدا تا انتهای فرش کشیده شده اند و به هیچ وجه به آن دوخته نشده اند.
- فرش ماشینی: در اکثر فرش های ماشینی، ریشه ها صرفا جنبه تزئینی دارند و پس از اتمام بافت، به صورت یک نوار جداگانه به لبه های فرش دوخته می شوند. با کمی دقت می توانید خط دوخت را در محل اتصال ریشه ها به بدنه فرش مشاهده کنید.
بررسی لبه ها و کناره های فرش
کناره های فرش (یا زیگزاگ) نیز اطلاعات خوبی در اختیار می گذارند.
- فرش دستباف: کناره های فرش دستباف توسط بافنده با دست کوک زده و پیچیده می شوند. به همین دلیل، این بخش ها ممکن است کمی نامنظم و ناهموار باشند.
- فرش ماشینی: کناره های فرش ماشینی توسط ماشین و با نخ های مصنوعی به صورت کاملا یکدست و منظم دوخته می شوند.
عدم تقارن و ایرادات جزئی
هیچ اثر هنری که با دست انسان ساخته شود، کاملا بی نقص نیست.
- فرش دستباف: به دلیل بافته شدن توسط انسان، احتمال وجود ایرادات بسیار جزئی در تقارن طرح ها، یکنواختی ابعاد (مثلا اختلاف چند سانتی متری در عرض بالا و پایین فرش) و حتی تفاوت های نامحسوس در رنگ (که به آن ابرش می گویند) وجود دارد. این نقص های زیبا نشانه اصالت فرش هستند.
- فرش ماشینی: این فرش ها توسط ماشین های کامپیوتری بافته می شوند و در نتیجه، از تقارن مطلق، ابعاد دقیق و رنگ های کاملا یکدست برخوردارند.
سخن پایانی
در این مطلب به بررسی انواع فرش دستباف ایرانی پرداختیم و این فرش های جذاب و پرطرفدار را از جهت بافت، طراحی، مواد اولیه در تولید و… مورد بررسی قرار دادیم. به طور کلی فرش ایرانی نماد فرهنگ غنی ایرانی است. این فرش نه تنها در بازارهای داخلی بلکه در سطوح جهانی نیز جایگاه ویژه ای را از آن خود کرده و طرفداران بسیار زیادی پیدا کرده است.
هر یک از مناطق کشور عزیزمان ویژگی های خاصی را برای تولید فرش در نظر دارند و این موضوع باعث شده تا انواع فرش های ایرانی با ویژگی ها و هویت های منحصر به فردی به تولید برسند.