رج فرش چیست؟ نحوه محاسبه آن

فرش بافی ایرانیان از گذشته تاکنون، به عنوان یک هنر زیبا در تمامی دوران ها مطرح بوده است و شاهکارهای بی نظیری در این زمینه توسط هنرمندان مختلف خلق شده است. به مرور زمان این هنر نیز ارتقا پیدا کرده و امروزه نمونه های دستبافت و صنعتی باکیفیت های بالاتر و تنوع های بیشتر را شاهد هستیم.

ما در این مطلب از فروشگاه فرش و مبل برادران مسلمی تصمیم داریم به صورت مفصل به شما توضیح دهیم که رج فرش چیست و چطور محاسبه می شود؛ با ما همراه باشید.

رج فرش چیست؟

پیش از آشنایی با تعریف رج، بهتر است ابتدا شما را با مفهوم ذرع آشنا کنیم. ذرع از واحدهای اندازه گیری طول بوده و در صنعت فرش بافی ایران در دو شهر اصفهان و تبریز به ترتیب آن را معادل ۱۰۴ سانتی متر و ۱۱۲ سانتی متر در نظر می گیرند. برای محاسبه رج فرش باید این اعداد را به ۱۶ تقسیم کنید. به عبارتی رج فرش یک شانزدهم ذرع است. بدین ترتیب رج فرش در دو مقدار ۵.۶ سانتی متر و ۷ سانتی متر براساس ذرع اصفهان و تبریز به دست می آید.

رج شمار فرش نیز همان گره هایی است که در عرض فرش زده می شود و رج هایی بوده که در طول فرش بافته خواهد شد. میزان تعداد گره های فرش در هر ۵.۶ سانتی متر را رج شمار فارسی و میزان گره ها در هر ۷ سانتی متر را رج شمار آذری می گویند. دلیل این نیم سانت تفاوت در رج فرش ترکی و فارسی به متقارن بودن گره ترکی مرتبط است. در این نوع گره هر دو سر نخ از لای تار رد شده و گره خواهد خورد؛ به همین علت فرش های بافته شده با این روش بسیار محکم و ظریف هستند.

نحوه محاسبه رج فرش

حال که متوجه شدید رج فرش چیست، زمان آن رسیده که با نحوه محاسبه آن نیز آشنا شوید. تمامی فرش ها بر پشت خود یک شناسنامه یا برچسب دارند که نشان دهنده اطلاعات بافت مثل تعداد رج های بافته شده یا رج شمار خواهد بود. این شیوه بهترین و راحت ترین راه برای فهمیدن تعداد رج های یک فرش است . این برگه از طریق بافنده فرش به منظور کمک به خریداران روی فرش نصب شده که با توجه به آن می توان نسبت به تعداد رج اطلاع پیدا کرد.

شاید این سوال برای شما مطرح شود که هر رج چند سانت است. اندازه هر رج به مبنای اندازه گیری آن بستگی دارد؛ بر اساس ذرع اصفهان، هر رج ۵.۶ سانتی متر و بر اساس ذرع تبریز، ۷ سانتی متر در نظر گرفته می شود. بنابراین، هر ده رج چند سانتی متر است نیز به همین مبنا محاسبه می شود و به ترتیب ۵۶ و ۷۰ سانتی متر خواهد بود.

یکی دیگر از راه های اطلاع از تعداد رج، بهره بردن از خود نقشه اولیه فرش است، اما این نقشه در دسترس عموم نبوده و برای همگان امکان پذیر نیست؛ همچنین این تعداد به شانه نیز معروف بوده و مردم عادی تعداد رج را به اسم شانه می شناسند.

همانطور که بیان شد، برای شناخت رج شمار باید تعداد گره ها را شمرد. همین راه حلی مناسب به منظور دانستن تعداد رج یک فرش است. برای این کار ابتدا با یک مترسنج، از اندازه عرضی فرش مطلع می شویم و بعد عدد به دست آمده را بر تعداد رج شماری که قبلا محاسبه کرده ایم، تقسیم می کنیم.

عوامل موثر در کیفیت رج فرش چیست؟

حال که متوجه شدید رج فرش چیست، زمان آن رسیده که نسبت به عوامل موثر در کیفیت آن نیز آگاهی پیدا کنید. هر فرشی که بافته می شود دارای تعداد بیشماری از گره و رج است که عامل اصلی و مهمی در مشخص کردن کیفیت فرش خواهد بود. عوامل موثری که در کیفیت رج فرش نقش دارند، عبارتند از:

شیوه دفعه زدن

برای بافت فرش به دفعات زیاد، دفعه بر روی گره و رج ها کوبیده می شود که این کوبیدن های مکرر می تواند روی کیفیت رج ها اثری مثبت یا منفی داشته باشد. این بافنده است که می تواند این معیار را تغییر دهد و در کیفیت رج های بافته شده اثر مثبتی داشته باشد. چنانچه به شیوه صحیح و یکنواخت دفعه زدن صورت بگیرد، رج های فرش مرغوبیت خود را حفظ می کنند و در نهایت بافت عالی به دست خواهد آمد که دارای رج های منظم و مرتبی است.

نوع الیاف

اگر می خواهید بدانید که یک عامل مهم در کیفیت رج چیست؟ می توانیم به نوع الیاف اشاره کنیم. هر فرشی با الیاف یا نخ های مخصوص به خود بافته می شود. چنانچه این نخ ها کیفیت مناسبی نداشته باشند، رجی که بافته می شود، به مرور زمان یا در حین بافت به دلیل برخورد با دفعه خراب یا پاره خواهد شد. بنابراین داشتن الیاف مناسب برای بافت از مهمترین عوامل تعیین کننده کیفی رج خواهد بود. در انتخاب نخ فرش برای بافت باید دقت زیادی را به خرج دهید تا بافتی یکنواخت داشته باشید.

پود زنی فرش

برای ثبات و افزایش دوام رج های بافته شده در هر فرش لازم است انواع پود زنی بر روی آن صورت بگیرد. ما در این قسمت از مطلب رج فرش چیست، قصد بررسی پود زنی فرش را داریم. پودها به دو دسته نازک و کلفت تقسیم می شوند که مانع از حرکت کردن یا بالا و پایین زدگی یک رج خواهند شد.

ضخامت پود نازک را می توان به ضخامت یک تار مو تشبیه کرد که در مشت فرش خود را نشان نمی دهد، اما تاثیر به سزایی روی بافت ایجاد می کند. در نهایت پود کلفت بر روی رج ها قرار می گیرد که موجب می شود تا رج بافته شده بهتر خود را به نمایش بگذارد.

تشخیص کیفیت فرش براساس رج شمار

همانطور که بیان شد، اصلی ترین عامل در کیفیت یک فرش، داشتن میزان بالایی از رج شمار خواهد بود. به صورت کلی هر فرشی که دارای رج شمار بالایی باشد، به این مفهوم است که ضخامت و تراکم بیشتری دارد و در نهایت کیفیت فرش بهتر خواهد بود. چنانچه به دنبال فرشی با طول عمر بالایی هستید، حتما به سراغ فرش هایی بروید که دارای رج شمار بیشتری هستند و این را می توان از چند شانه بودن فرش تشخیص داد.

بهترین راه حل برای تشخیص کیفیت یک فرش، محاسبه میزان رج شمار آن است که در قسمت های قبل به صورت کامل به آن اشاره کردیم. میزان تراکم یا همان تعداد رج هایی که به صورت عمودی و افقی بر روی این محصول قرار دارند، ماندگاری فرش را افزایش داده و به همین مقدار قیمت کالا را نیز افزایش می دهند.

تفاوت رج شمار در مناطق مختلف ایران

اگرچه «رج» یک معیار استاندارد برای سنجش ظرافت و تراکم گره در فرش دستباف ایرانی به شمار می رود، اما باید توجه داشت که مبنای محاسبه آن در تمام مناطق ایران یکسان نیست. این تفاوت که ریشه در سنت های بافندگی هر منطقه دارد، نکته ای مهم در ارزیابی و مقایسه فرش های دستباف است. ندانستن این موضوع می تواند منجر به قضاوت اشتباه درباره کیفیت و ارزش یک فرش شود.

رایج ترین و شناخته شده ترین واحد اندازه گیری رج، متعلق به حوزه بافندگی تبریز است. در این استاندارد، تعداد گره ها در ۷ سانتی متر از عرض فرش شمارش می شود. این معیار نه تنها برای فرش های تبریز، بلکه برای بسیاری از فرش های دیگر مناطق شمال غرب ایران مانند هریس و مرند نیز به کار می رود. بنابر این، وقتی گفته می شود یک فرش تبریز ۵۰ رج است، به این معناست که در هر ۷ سانتی متر از عرض آن، ۵۰ گره بافته شده است.

در مقابل، در مراکز بزرگ فرشبافی مرکز ایران، مانند اصفهان، نایین و کاشان، از مبنای متفاوتی استفاده می شود. در این مناطق، رج شمار بر اساس تعداد گره ها در ۶.۵ سانتی متر از عرض فرش محاسبه می گردد. این تفاوت ۰.۵ سانتی متری، تاثیر قابل توجهی در تراکم نهایی فرش دارد. به عنوان مثال، یک فرش ۵۰ رج اصفهان، تراکم گره بیشتری نسبت به یک فرش ۵۰ رج تبریز دارد، زیرا همان تعداد گره در فضای فشرده تری جای گرفته است. این یعنی فرش اصفهانی ظریف تر و ریزبافت تر است.

این تفاوت در مبنای محاسبه، اهمیت خود را هنگام مقایسه دو فرش از دو منطقه متفاوت نشان می دهد. صرفا مقایسه عددی رج ها بدون در نظر گرفتن واحد اندازه گیری آن ها (۶.۵ یا ۷ سانتی متر) می تواند گمراه کننده باشد. برای یک ارزیابی دقیق، همیشه باید از فروشنده سوال کرد که رج فرش بر اساس کدام منطقه محاسبه شده است. این آگاهی به خریدار کمک می کند تا با دیدی بازتر، کیفیت واقعی و ارزش هنری فرش دستباف را سنجیده و انتخابی هوشمندانه تر داشته باشد. درک این تفاوت های منطقه ای، بخشی از درک هنر غنی و متنوع قالیبافی ایران است.

اگر به دنبال خرید فرش 700 شانه هستید، فروشگاه فرش و مبل برادران مسلمی انواع مدل‌های باکیفیت و بادوام را با قیمت مناسب در اختیار شما قرار می‌دهد.

بررسی تخصصی ساختار و میزان رج فرش ابریشم در دکوراسیون داخلی

در بررسی بافته های بسیار ظریف، میزان رج فرش ابریشم یکی از شاخص های اصلی تعیین کننده ارزش هنری و ساختار فیزیکی قالی است. هنگامی که تراکم و رج شمار فرش از اعداد ۵۰ و ۶۰ فراتر می رود، ساختار مهندسی بافت به طور کامل تغییر می کند. برای نمایش دقیق نقوش بسیار ریز و ظریف در این تراکم بالا، استفاده از الیاف ضخیم پشمی غیر ممکن است و بافنده الزاما باید از نخ های بسیار نازک ابریشمی استفاده کند. به همین دلیل، افزایش تراکم در رج فرش ابریشم نیازمند کوتاه کردن شدید پرز ها است تا جزئیات طرح به وضوح دیده شوند.

این ویژگی ساختاری سبب می شود که قالی های تمام ابریشم با رج شمار بالا (مانند فرش های ۷۰ رج یا بیشتر)، ضخامت بسیار کمی داشته باشند و از نظر فیزیکی ساختاری شبیه به پارچه های مخمل پیدا کنند. قرار دادن چنین بافته های ارزشمند و حساسی در مسیر های پر تردد یا زیر مبلمان سنگین (مانند میز ناهار خوری)، به سرعت موجب ساییدگی بافت شده و ارزش سرمایه ای آن ها را کاهش می دهد. فرش هایی با این سطح از تراکم، بیشتر کاربرد زینتی داشته و باید در فضا های کم تردد یا منحصرا به عنوان تابلو فرش مورد استفاده قرار گیرند.

فرش‌های درشت‌باف (رج‌شمار زیر ۴۰) معمولاً دارای گره‌های بزرگ‌تر و پرزهای بلندتر هستند. این دسته از فرش‌ها، مانند قالی‌های عشایری، گبه‌ها و برخی طرح‌های روستایی، به دلیل داشتن گوشت (پرز) بیشتر، نرمی فوق‌العاده‌ای زیر پا دارند. ضخامت بالای این فرش‌ها باعث می‌شود در برابر پاخور زیاد، فشار مبلمان و ترددهای مداوم مقاومت بسیار بالایی از خود نشان دهند. بنابراین، برای فضاهایی مانند اتاق نشیمن، راهروها و اتاق خواب که تردد در آن‌ها زیاد است یا قرار است روی فرش استراحت کنید، فرش‌های با رج‌شمار پایین تا متوسط (بین ۳۰ تا ۴۵) گزینه‌های بسیار هوشمندانه‌تری هستند.

در مقابل، وقتی رج‌شمار فرش از ۵۰ و ۶۰ فراتر می‌رود (فرش‌های ریزبافت و اعلاء)، ساختار فرش تغییر می‌کند. برای اینکه نقوش با این ظرافت دیده شوند، بافنده مجبور است از نخ‌های بسیار نازک و ابریشم استفاده کند و پرز فرش را بسیار کوتاه قیچی کند. این یعنی فرش‌های ریزبافت، ضخامت بسیار کمی دارند و مانند یک پارچه مخملین روی زمین قرار می‌گیرند. اگر یک قالی ۷۰ رج تمام ابریشم را در ورودی خانه یا زیر میز ناهارخوری پهن کنید، در کمتر از چند سال ساییده شده و ارزش هنری خود را از دست می‌دهد.

فرش‌های با رج‌شمار بالا (۶۰ به بالا) حکم تابلوی هنری را دارند. جایگاه اصلی این بافته‌ها در فضاهای پذیرایی کم‌تردد است؛ جایی که بیشتر جنبه زینتی دارند تا کاربردی. حتی بسیاری از مجموعه‌داران، فرش‌های با رج‌شمار بسیار بالا (مانند ۸۰ یا ۱۰۰ رج) را اصلاً روی زمین پهن نمی‌کنند و آن‌ها را قاب کرده یا روی دیوارهای خاص نمایش می‌دهند.

نکته مهم دیگر در رابطه با رج‌شمار و شستشو است. فرش‌های ریزبافت به دلیل تراکم بسیار زیاد، گرد و خاک را کمتر به داخل بافت خود راه می‌دهند، اما اگر لکه‌ای روی آن‌ها ایجاد شود، شستشوی آن‌ها نیازمند تخصص بسیار بالاست. در مقابل، فرش‌های درشت‌بافت راحت‌تر شسته می‌شوند اما گرد و غبار بیشتری در عمق آن‌ها نفوذ می‌کند.

بنابراین، هنگام خرید فقط به عدد رج‌شمار افتخار نکنید. از خود بپرسید: “این فرش قرار است چقدر لگد بخورد؟” اگر به دنبال فرشی برای نشستن و استفاده روزمره هستید، یک فرش ۴۰ تا ۵۰ رج پشمی با کیفیت، بسیار کارآمدتر و بادوام‌تر از یک فرش ۷۰ رج ابریشمی خواهد بود. تعادل میان زیبایی ظاهری و مقاومت فیزیکی، کلید اصلی رضایت از خرید فرش است.

جمع بندی

ما در این مطلب بیان کردیم که رج فرش چیست و چگونه می توان آن را محاسبه کرد. همانطور که متوجه شدید، رج از ارکان اصلی فرش بوده و کسی که علاقمند به تهیه فرش با کیفیت است، باید به خوبی در مورد رج شمار بداند.

امیدواریم که مطالب عنوان شده برایتان کاربردی واقع شده باشد. در پایان، بد نیست این را هم یادآوری کنیم که با مراجعه به بخش فروشگاه سایت، می توانید برای خرید انواع فرش در مدل های جذاب و متنوع اقدام کنید.