قالی بیجار چیست؟ (بررسی مشخصات + راهنمای خرید)

قالیبافی به عنوان یکی از قدیمی ترین هنرهای ایرانی شناخته شده و قالی های ایرانی علل الخصوص قالی بیجار در تمام دنیا دارای محبوبیت و جایگاه خاصی است. آیا می دانید قالی بیجار چیست و آیا تاکنون نام این قالی که نمادی از هنر ایران و ایرانی است به گوشتان خورده؟

فرش دستبافت بیجار یا گروس، به عنوان نمادی از قالیبافی ایرانی شناخته شده و ویژگی های خاصی را دارد. با ما در ادامه این مطلب از فروشگاه فرش و مبل برادران مسلمی همراه باشید تا با این قالی بیشتر آشنا شوید.‌

تاریخچه و سابقه قالی بیجار

برای اینکه به خوبی متوجه شوید قالی بیجار چیست، قبل از هر چیزی به بررسی سابقه آن خواهیم پرداخت. شهرستان بیجار از توابع استان کردستان در غرب ایران بوده و به علت موقعیت جغرافیایی خاصی که دارد، در دوره جنگ جهانی اول توسط روس ها و بعد توسط عثمانی ها مورد حمله قرار گرفت اما هنر قالیبافی در بیجار همچنان حفظ شد. عمر و قدمت فرش دستباف بیجار به سال ۱۲۶۶ برمی گردد اما تولد مجدد این هنر در بیجار گروس در سال ۱۳۴۰ بود و همزمان با رشد سرمایه گذاری ایران، حیات این هنر زیبا تجدید شد.

قالی بیجار دارای بافت متراکم و مستحکم بوده و از نقش های بسیار زیبا و جذابی برخوردار است؛ در حالی که رنگ آمیزی آن هماهنگی و جذبه بالایی دارد. این قالی ها به دلیل تراکم بالایی که دارند با نام قالی آهنی نیز شناخته می شوند و به سختی می توان آن ها را تا کرد. برای بافت این ‌نوع از فرش ها از پود بسیار ضخیمی در کنار دو پود نازک دیگر استفاده می شود و برای سفت شدن گره های آن از شانه های سنین آهنی و چوبی استفاده خواهد شد.

مهمترین نقشه های قالی بیجار کدامند؟

حال که متوجه شدید تاریخچه قالی بیجار چیست، زمان آن رسیده که با نقشه آن آشنا شوید. هنر قالیبافی در هر کدام از بخش های ایران به صورت متفاوتی عرضه می شود. و فرش های ایرانی دارای تنوع بسیار بالایی هستند. فرش بیجار نیز به دلیل قدمت و سابقه ای که دارد از انواع نقش های مختلف برخوردار است که مهمترین و رایج ترین آن ها شامل موارد زیر هستند:

• طرح های شکارگاه مثل طرح شکارگاه دورنما یا طرح شکارگاه ترنج دار
• نقش افسانه ای و تصویری مثل داستان های لیلی و مجنون
• طرح درخت مثل بید مجنون، گلدانی و ترمه، گل و بلبل
• طرح ماهی درهم شامل ماهی بیجار، سنه، زنبوری، زبیده و سگ ماهی
• طرح شاه عباسی مثل افشان، لچک ترنج دار و کف ساده
• طرح های هندسی مثل سمن بر خاتم، اسلیمی شکسته و خاتم شیرازی
• طرح خرچنگی، دار و گل، طرح های تخیلی و ذهنی
• طرح های اسلیمی نظیر گل فرنگ، سرداری، دهم اژدری و هندسی

الیاف و مواد اولیه قالی بیجار چیست؟

می توان گفت که فرق اصلی بین قالی بیجار با سایر فرش های دستبافت نوع و جنس الیاف استفاده شده در آن است. در گذشته بسیاری از مواد اولیه این فرش ها توسط مردم و با توجه به شرایط اقلیمی تامین می شد و معمولا از پشم محلی و طبیعی به ه می بردند. اما امروزه از مواد دیگری مثل نخ پنبه در چله کشی این فرش ها استفاده می شود. در واقع استفاده از مواد و الیاف طبیعی و محلی از مهمترین علت های افزایش عمر فرش بیجار است.

مهمترین ویژگی فرش های بیجار، داشتن دو پود است که سبب استحکام بسیار زیاد آن شده است. بافنده پس از هر ردیف رج گذاری از این پودها بهره می برد و پیش از آنکه پود را جایگذاری کند، آن را مرطوب خواهد کرد تا سبب انعطاف پذیری و نرمی آن شود. پس از آنکه بافنده گره ها را با شانه محکم کرد و پودها خشک شدند، منقبض شده و بسیار مستحکم خواهند شد.

فرق قالی سنندج و قالی بیجار چیست؟

حال که متوجه شدید الیاف قالی بیجار چیست، زمان آن رسیده که با تفاوت این قالی با قالی سنندج آشنا شوید. همانطور که بیان شد، بیجار یکی از شهرستان های استان کردستان بوده و به شهر سنندج به عنوان مرکز استان، نزدیک است و طبیعتا در طرح و نقش های قالی بیجار و سنندج اشتراکات و شباهت های زیادی مشاهده می شود. این دو نوع قالی در طول سال های طولانی تغییراتی داشته و تفاوت های مختلفی باهم دارند.

بافت این دو نوع فرش باهم متفاوت بوده و از گره های بافت مستقلی استفاده می کنند. در واقع قالی بیجار از پر نقش و نگارترین قالی های ایرانی بوده و از نظر رنگ آمیزی نیز تفاوت های خاصی با فرش های دستبافت سنندج یا حتی استان های همدان و کرمانشاه دارد؛ به همین علت برای شستشو و نگهداری این قالی باید دقت زیادی را به خرج دهید.‌

راهنمای خرید قالی بیجار

در این قسمت از مطلب قالی بیجار چیست، شما را در زمینه خرید این قالی راهنمایی خواهیم کرد. هرچند که امروزه فرش های صنعتی و ماشینی دارای تنوع بسیار زیادی هستند و حتی بسیاری از آن ها از نظر کیفیت می توانند با فرش های دستبافت رقابت کنند، اما قالی بیجار همچنان دارای محبوبیت بالایی بوده و به علت استحکام و مقاومت بالای خود، جایگاه خاصی در بین مردم دارد. برای خرید قالی بیجار باید به نکاتی که در ادامه بیان می کنیم، توجه داشته باشید:

• امروزه کمتر از رنگ های طبیعی در قالی بافی استفاده می شود؛ بنابراین در زمان خرید قالی باید به این نکته توجه داشته باشید که رنگرزی الیاف قالی چگونه صورت گرفته است‌.
• پرز قالی بیجار به دو صورت بلند و کوتاه خواهد بود و هریک از آن ها دارای قیمت مختص به خود هستند.
• در زمان خرید فرش باید به نوع چله کشی آن توجه کرد؛ زیرا برخلاف چله کشی گلیم از شیوه های مختلفی برای چله کشی فرش استفاده می شود.
• در زمان خرید قالی بیجار، باید به یکنواخت بودن لبه های فرش دقت کنید؛ زیرا در فرش های دستبافت امکان خطا وجود دارد و ممکن است ابعاد و اندازه فرش تحت تاثیر این خطا قرار بگیرد.
• حتما یکنواختی و نظم فرش از پشت، مورد بررسی قرار بگیرد و دقت و صحت اجرای طرح و نقش مورد ارزیابی قرار بگیرد.

رازهای نگهداری و جایگاه فرش آهنی در چیدمان منزل

بسیاری از خریداران فرش دستباف، قالی بیجار را به خاطر لقب مشهورش یعنی «فرش آهنی» انتخاب می‌کنند و تصور می‌کنند که این فرش به دلیل استحکام بالا، نیاز به مراقبت چندانی ندارد. اما واقعیت این است که ساختار منحصر‌به‌فرد و متراکم این قالی، نیازمند رعایت اصول خاصی در نگهداری است که اگر نادیده گرفته شوند، می‌تواند به این اثر هنری آسیب جدی بزند. در کنار بحث نگهداری، نحوه ست کردن این فرش با مبلمان امروزی نیز چالش دیگری است که در این بخش به تفصیل به آن‌ها می‌پردازیم.

قانون طلایی

مهم‌ترین نکته‌ای که درباره فرش بیجار باید بدانید، حساسیت شدید آن به «تا خوردن» است. همان‌طور که در بالا اشاره شد، این فرش به دلیل فشردگی بسیار زیاد پودها (سه پود بودن در بسیاری از نمونه‌ها) و کوبیده شدن شدید هنگام بافت، بافتی تخته‌مانند و سفت دارد. اگر این فرش را مانند سایر قالی‌های نرم تا بزنید، الیاف آن تحت فشار قرار گرفته و احتمال شکستن تار و پود در محل تاخوردگی بسیار زیاد است. این شکستگی‌ها در ابتدا دیده نمی‌شوند اما به مرور زمان باعث پارگی فرش می‌شوند. بنابراین، برای جابه‌جایی یا انبار کردن، حتماً باید آن را لوله کنید.

نظافت فرش‌های متراکم

تراکم بالای قالی بیجار یک شمشیر دو لبه است. از یک طرف مانع نفوذ سریع گرد و غبار به عمق فرش می‌شود و از طرف دیگر، اگر گرد و غبار به داخل آن نفوذ کند، خارج کردن آن دشوار است. برای جارو کشیدن این فرش‌ها، از جاروبرقی با مکش قوی استفاده کنید اما برس جارو را روی حالت ملایم بگذارید تا پرزهای فرش ساییده نشوند. همچنین، توصیه می‌شود هر شش ماه یک‌بار فرش را در فضای باز پهن کرده و به آرامی به پشت آن ضربه بزنید تا گرد و خاک فشرده شده در بین گره‌ها خارج شود.

شستشوی تخصصی

فرش بیجار زمانی که خیس می‌شود، وزنی چند برابر پیدا می‌کند و بسیار سنگین می‌شود. شستن این فرش در منزل به هیچ وجه توصیه نمی‌شود؛ زیرا بلند کردن آن در حالت خیس تقریباً غیرممکن است و خشک شدن آن به دلیل تراکم بالا، زمان زیادی می‌برد. اگر فرش به سرعت خشک نشود، رطوبت در مغز آن باقی مانده و باعث پوسیدگی چله‌های پنبه‌ای می‌شود. بنابراین شستشوی آن را حتماً به قالیشویی‌های متخصص در فرش‌های دستباف بسپارید.

فرش بیجار در دکوراسیون داخلی

از نظر زیبایی‌شناسی، قالی بیجار دارای طرح‌های شلوغ، پرکار و رنگ‌های تند و زنده (مانند لاکی، سرمه‌ای و سبز خاص گروس) است. این ویژگی باعث می‌شود که این فرش در چیدمان منزل، نقطه کانونی باشد. اگر از قالی بیجار در پذیرایی استفاده می‌کنید، بهتر است مبلمان و پرده‌ها را ساده و تک‌رنگ انتخاب کنید. قرار دادن این فرش در کنار مبلمان پارچه‌ای با رنگ‌های خنثی (مانند کرم، طوسی یا بژ) باعث می‌شود زیبایی فرش دوچندان شود.

استفاده از مبلمان با پارچه‌های گل‌دار یا کاغذ دیواری‌های شلوغ در کنار طرح‌های اصیل بیجار مانند «ماهی درهم» یا «دهن اژدری»، فضا را آشفته و کوچک نشان می‌دهد. همچنین به دلیل مقاومت بالای این فرش در برابر پا خوردن، گزینه‌ای عالی برای راهروهای عریض، ورودی‌ها و اتاق‌های نشیمن پررفت‌ و آمد است. با رعایت این نکات، فرش آهنی بیجار نه تنها سال‌ها، بلکه نسل‌ها در خانه شما خواهد درخشید.

جمع بندی

ما در این مطلب بیان کردیم که قالی بیجار چیست و چه ویژگی هایی دارد. همانطور که متوجه شدید این قالی یکی از قالی های اصیل ایرانی بوده که دارای استحکام و مقاومت بالایی است. این قالی در طرح و نقش های مختلفی وجود دارد و از رنگ طبیعی برای بافت آن استفاده می شود.