نماد و نشانه شناسی در فرش ایران | راز گل ها و حیوانات

نماد و نشانه شناسی در فرش ایران به بررسی معناها و برداشت های فرهنگی مرتبط با نقوشی مانند حیوانات، گل ها، درختان، اشکال هندسی و عناصر مذهبی می پردازد. شیر، ماهی، سیمرغ، بته جقه، سرو، گل شاه عباسی و محراب از شناخته شده ترین نقش هایی هستند که در فرش های مناطق مختلف ایران دیده می شوند.

با این حال، نباید تصور کرد هر نقش در تمام دوره ها و مناطق ایران یک معنای ثابت و قطعی داشته است. بخشی از این نقوش ریشه در سنت های طراحی، طبیعت، ادبیات، باورهای محلی یا هنر درباری دارند و بعضی تفسیرهای نمادین نیز بعدها به آن ها نسبت داده شده اند. بنابراین برای شناخت یک نقش باید علاوه بر شکل آن، منطقه بافت، دوره تاریخی و ترکیب آن با سایر عناصر فرش را نیز در نظر گرفت. با این مقاله از سایت فروشگاه فرش و مبل برادران مسلمی همراه باشید.

نماد و نشانه شناسی در فرش ایران چیست؟

نشانه شناسی فرش تلاش می کند رابطه میان نقوش تصویری و زمینه فرهنگی شکل گیری آن ها را بررسی کند. یک حیوان، گیاه یا شکل هندسی ممکن است در یک فرش صرفا بخشی از الگوی تزئینی باشد و در فرشی دیگر به دلیل ارتباط با یک روایت ادبی، مذهبی یا سنت محلی معنای گسترده تری پیدا کند.

به طور کلی نقوش فرش ایرانی را می توان از نظر ظاهری در چند گروه اصلی قرار داد:

• نقوش جانوری مانند شیر، پرندگان، ماهی و حیوانات افسانه ای
• نقوش گیاهی مانند گل ها، سرو، بته و شاخه های پیچان
• نقوش هندسی مانند لوزی، چند ضلعی، چلیپا و ترنج
• نقوش مذهبی و معماری مانند محراب، قندیل و کتیبه

در طراحی فرش ایرانی نقوشی مانند بته، پالمت، اسلیمی، هراتی، شاه عباسی، ترنج و انواع ساختارهای هندسی و گیاهی جایگاه شناخته شده ای دارند. همین منبع تاکید می کند که برخی طرح ها در مناطق و دوره های مختلف با شکل های متفاوت تکرار شده اند؛ موضوعی که نشان می دهد برای تفسیر آن ها باید زمینه تاریخی و جغرافیایی را نیز بررسی کرد.

شناخت نقوش فرش ایرانی تنها به تشخیص چند طرح معروف محدود نمی‌شود؛ هر منطقه از ایران با توجه به تاریخ، فرهنگ و شیوه بافت خود، الگوهای متفاوتی را توسعه داده است. از طرح‌های گیاهی و اسلیمی گرفته تا نقوش هندسی و حیوانی، هر کدام بخشی از هویت هنر قالی‌بافی ایران را نشان می‌دهند. برای آشنایی بیشتر با دسته‌بندی این طرح‌ها می‌توانید مقاله نقوش فرش ایرانی را مطالعه کنید.

نماد حیوانات در فرش ایرانی

حیوانات از مهم ترین عناصر تصویری در برخی فرش های ایرانی، به خصوص نمونه های عشایری، تصویری و دوره صفوی هستند. در بعضی فرش ها حیوان به تنهایی نمایش داده می شود و در بعضی دیگر بخشی از صحنه شکار، باغ یا نبرد جانوران است.

معنای این نقوش همیشه یکسان نیست. برای نمونه، شیر ممکن است در یک فرش با قدرت و جایگاه اجتماعی ارتباط داشته باشد، در حالی که حضور همان حیوان در صحنه شکار می تواند بخشی از یک روایت تصویری باشد.

نقش حیوانی	مفهوم یا برداشت رایج
شیر	قدرت، شجاعت و شکوه
عقاب	بلندی، اقتدار و توانایی
طاووس	زیبایی و در برخی تفسیرها جاودانگی
ماهی	ارتباط با آب و حیات در برخی خوانش ها
سیمرغ	اسطوره، خرد و یاری
اژدها	قدرت، نبرد و موجود افسانه ای

این جدول خلاصه ای از برداشت های رایج است و نباید آن را فرهنگ لغت ثابت تمام فرش های ایرانی دانست.

نماد شیر در فرش ایرانی

شیر یکی از نقش هایی است که پشتوانه تاریخی روشن تری در فرهنگ تصویری ایران دارد. نقش شیر در هنر ایران در دوره های مختلف با مفاهیمی مانند قدرت، فرمانروایی، دلاوری و حفاظت ارتباط پیدا کرده است.

فرش های دارای نقش شیر به ویژه در میان بافته های بختیاری و قشقایی شناخته شده اند. همین منبع توضیح می دهد که استفاده از شیر به عنوان نشانه قدرت و سلطنت در هنر ایران سابقه ای بسیار طولانی دارد و برخی فرش های شیری برای خان ها و بزرگان بافته می شدند.

بنابراین می توان قدرت و شجاعت را از مهم ترین برداشت های مربوط به شیر دانست، اما شکل و مفهوم دقیق آن به نوع فرش بستگی دارد.

نماد عقاب در فرش ایرانی

عقاب و پرندگان شکاری در فرهنگ های مختلف با قدرت، ارتفاع و تسلط ارتباط یافته اند و در برخی خوانش های نقوش ایرانی نیز چنین مفاهیمی برای آن ها مطرح شده است.

با این حال، نمی توان گفت هر تصویر پرنده بال گشوده روی فرش ایرانی لزوما «عقاب» یا نماد مشخصی از فر ایزدی است. در بافته های روستایی و عشایری، پرندگان ممکن است بسیار انتزاعی و هندسی ترسیم شوند و تشخیص گونه آن ها همیشه ممکن نیست.

بنابراین درباره نقش عقاب بهتر است از مفاهیمی مانند اقتدار و سربلندی به عنوان تفسیرهای احتمالی یاد شود، نه یک معنای قطعی.

نماد طاووس در فرش ایرانی

طاووس به دلیل دم رنگارنگ و ظاهر شاخص خود در هنر ایران و بخش هایی از هنر اسلامی حضور داشته است. در برخی تفسیرهای نمادشناختی، این پرنده با زیبایی، شکوه، زندگی جاودان یا فضای بهشتی ارتباط داده می شود.

با این حال، حضور طاووس در یک فرش به تنهایی برای اثبات چنین معنایی کافی نیست. حتی در نمونه های تاریخی که پژوهشگران احتمال معنای نمادین را مطرح کرده اند، معمولا این احتمال با توجه به سایر عناصر طرح بررسی شده است.

به همین دلیل، بهتر است طاووس را یکی از نقوش پرنده ای با ظرفیت نمادین بالا بدانیم که معنای آن از ترکیب کلی فرش به دست می آید.

نماد ماهی در فرش ایرانی

«ماهی» یکی از اصطلاحات مهم در شناخت طرح فرش است، اما در اینجا یک نکته ظریف وجود دارد. هر چیزی که در بازار فرش با عنوان طرح ماهی شناخته می شود، لزوما تصویر طبیعی یک ماهی نیست.

در طرح معروف هراتی، یک گل یا ترنج کوچک در مرکز قرار می گیرد و عناصر خمیده ای در اطراف آن تکرار می شوند. دانشنامه ایرانیکا توضیح می دهد که این طرح در فارسی «ماهی» نیز نامیده شده است، زیرا برگ های داسی شکل اطراف نقش به ماهی شباهت پیدا کرده اند.

بنابراین ارتباط نقش ماهی با آب، زندگی و زایش در برخی تفسیرهای فرهنگی قابل طرح است، اما نباید تمام نمونه های «ماهی درهم» را به صورت خودکار نماد حیات یا آب دانست. در بسیاری از موارد، ماهی نام یک ساختار شناخته شده طراحی است.

نماد سیمرغ و اژدها در فرش ایرانی

سیمرغ از مهم ترین موجودات اساطیری فرهنگ و ادبیات فارسی است و به ویژه در شاهنامه نقش موجودی خردمند، قدرتمند و یاری رسان دارد. به همین دلیل حضور پرندگان افسانه ای مشابه سیمرغ در آثار هنری می تواند با جهان اسطوره و ادبیات فارسی ارتباط پیدا کند.

اژدها نیز در فرش های تاریخی، به ویژه بعضی نمونه های دوره صفوی، در کنار حیوانات واقعی و خیالی دیده می شود. موزه متروپولیتن در معرفی «فرش امپراتور» متعلق به نیمه دوم قرن شانزدهم میلادی، از حضور اژدها در کنار شیر، ببر، پلنگ، پرندگان و دیگر جانوران در یک شبکه گسترده از گل و شاخه یاد می کند.

در بعضی خوانش های نمادشناختی، تقابل حیوانات افسانه ای به شکل نبرد نیروهای متضاد تفسیر شده است. با این حال، هر صحنه سیمرغ و اژدها را نباید بدون بررسی زمینه فرش مستقیما «نبرد خیر و شر» نامید.

نماد اسب، قوچ و خروس در فرش ایرانی

اسب در هنر ایران حضوری طولانی دارد و در نقوش شکار، زندگی عشایری و صحنه های روایی دیده می شود. به همین دلیل بهتر است معنای آن را با متن تصویر بررسی کرد. اسب می تواند نشانه حرکت، زندگی کوچ نشینی، منزلت یا بخشی از یک داستان تصویری باشد.

قوچ و حیوانات شاخ دار نیز در بافته های عشایری فراوان هستند. شاخ های حیوان گاهی به صورت یک نقش هندسی مستقل تکرار می شوند و مفاهیمی مانند قدرت، حفاظت یا اهمیت دام در زندگی جامعه بافنده برای آن مطرح شده است.

خروس و دیگر پرندگان اهلی نیز ممکن است به محیط زندگی روزمره بافنده یا مفاهیمی مانند بیداری و آغاز روز ارتباط داده شوند. با این وجود، معنا باید با توجه به فرهنگ منطقه بررسی شود.

نماد گل ها و گیاهان در فرش ایرانی

گیاهان یکی از گسترده ترین گروه های نقوش در فرش ایرانی هستند. گل، برگ، بوته، شاخه، درخت و باغ در فرش های شهری و روستایی به شکل های طبیعی یا کاملا انتزاعی دیده می شوند.

در برخی فرش های صفوی، شبکه های پیچیده ای از گل، شاخه های اسلیمی، برگ و پالمت فضای اصلی فرش را شکل می دهند. در مقابل، فرش های عشایری ممکن است همین عناصر طبیعی را به فرم های بسیار ساده و هندسی تبدیل کنند.

گل شاه عباسی

شاه عباسی نام یکی از شناخته شده ترین گروه های نقوش گل دار فرش ایرانی است. بهتر است برخلاف برخی روایت های رایج، خاستگاه آن را بدون سند مستقیم به دوره هخامنشی نسبت ندهیم.

طرح شاه عباسی را الگویی متشکل از انواع شکوفه ها، پالمت ها و گاه عناصر ابری میدانیم که با فرش های دوره صفوی ارتباط دارد و بعدها در مراکز مختلف فرش بافی ایران ادامه یافته است.

بنابراین اهمیت این نقش بیشتر در سنت طراحی فرش کلاسیک و شکوفایی هنر قالی بافی در دوره صفوی قابل بررسی است. تعبیرهایی مانند خورشید، رویش یا شکوفایی ممکن است در خوانش نمادین مطرح شوند، اما نباید به عنوان معنای تاریخی ثابت گل شاه عباسی ارائه شوند.

بته جقه

بته جقه یکی از شناخته شده ترین نقوش ایرانی است که به شکل فرمی خمیده، شبیه برگ، بوته یا قطره دیده می شود.

یکی از تفسیرهای رایج، بته را به سرو خمیده مرتبط می داند و بر همین اساس مفاهیمی مانند زندگی، آزادگی و پایداری برای آن مطرح شده است. با این حال درباره منشا دقیق این فرم اتفاق نظر کاملی وجود ندارد.

بته پیش از هر چیز به عنوان یک نقش گیاهی خمیده شناخته می شود. بنابراین بهتر است عبارت «بته جقه همان سرو خمیده است» با قطعیت نوشته نشود. سرو یکی از تفسیرهای شناخته شده برای شکل بته است، نه تنها توضیح ممکن درباره منشا آن.

درخت سرو

سرو یکی از عناصر مهم هنر، ادبیات و باغ ایرانی است. شکل کشیده و همیشه سبز آن باعث شده است در ادبیات فارسی و برخی خوانش های هنر ایرانی با پایداری، زندگی و آزادگی ارتباط پیدا کند.

در فرش نیز سرو می تواند به صورت درختی طبیعی، ساده شده یا کاملا هندسی ظاهر شود. گاهی چند سرو در کنار عناصر باغی دیده می شوند و گاهی یک سرو به عنصر اصلی ترکیب تبدیل می شود.

ارتباط سرو با باغ ایرانی نیز باعث شده است بعضی پژوهشگران آن را در کنار سایر درختان و گل ها بخشی از تصویر آرمانی طبیعت بدانند.

نیلوفر آبی

گل های نیلوفر یا فرم های شبیه لوتوس در بخش های مختلف هنر ایران دیده می شوند، اما شناسایی یک گل خاص روی فرش همیشه ساده نیست. بسیاری از نقوش گیاهی در روند طراحی و تکرار، آن قدر تغییر کرده اند که از شکل طبیعی خود فاصله گرفته اند.

در برخی تفسیرها نیلوفر با زایش، پاکی و تجدید حیات ارتباط داده می شود. با این حال در فرش ایرانی بهتر است ابتدا آن را به عنوان یک نقش گیاهی تزئینی بررسی کرد و تنها در صورت وجود شواهد کافی درباره معنای نمادین آن سخن گفت.

انار و گلدان

انار در فرهنگ ایرانی به دلیل تعداد زیاد دانه ها با فراوانی، حاصلخیزی و برکت ارتباط پیدا کرده است. به همین دلیل نقش میوه انار یا درخت انار می تواند چنین برداشت هایی را به ذهن بیاورد.

نقش گلدانی نیز از طرح های مهم فرش ایرانی است. در این طرح معمولا گل ها، شاخه ها یا درختچه هایی از یک گلدان رشد می کنند و گاهی تمام سطح فرش با شبکه ای از گلدان ها و گیاهان پوشیده می شود.

در دوره صفوی گروه مهمی از فرش ها با ساختارهای گلدانی و شبکه های گل و بوته تولید شدند. بنابراین نقش گلدان هم می تواند در چارچوب زیبایی باغ و طبیعت و هم به عنوان یک ساختار طراحی مستقل مطالعه شود.

نمادهای مذهبی در فرش ایرانی

برخی فرش های ایرانی به طور مشخص برای کاربرد مذهبی یا نیایش طراحی شده اند. در این نمونه ها، تشخیص معنای بعضی عناصر آسان تر از نقوش صرفا تزئینی است؛ زیرا معماری محراب، کتیبه های قرآنی یا عناصر مرتبط با عبادت در ساختار فرش حضور دارند.

محراب

طرح محرابی معمولا با یک قوس یا طاق جهت دار مشخص می شود و ساختار آن یادآور محراب مسجد است. همین جهت دار بودن باعث می شود فرش محرابی از بسیاری از طرح های سرتاسری متفاوت باشد.

در برخی نمونه های تاریخی، کتیبه های قرآنی و نام های مقدس نیز در کنار محراب بافته شده اند. موزه متروپولیتن برای نمونه یک فرش ایرانی قرن شانزدهم را بر اساس طرح طاق مرکزی، کتیبه های قرآنی و نام خدا در گوشه ها به عنوان سجاده یا فرش نماز معرفی می کند.

بنابراین در این گروه، ارتباط نقش محراب با نیایش پشتوانه تاریخی روشن تری نسبت به بسیاری از تفسیرهای نمادین دیگر دارد.

شمسه و گنبد

شمسه به شکل یک نقش مرکزی شعاعی یا خورشید مانند در هنر ایرانی دیده می شود و در تذهیب، معماری و فرش کاربرد دارد.

گاهی ترنج مرکزی یا شمسه فرش از نظر بصری با ساختار گنبد مقایسه می شود و خوانش هایی درباره مرکزیت، نظم یا وحدت برای آن مطرح شده است. با این حال نباید هر ترنج مدور را تصویر مستقیم گنبد یا نماد یکتایی خداوند دانست.

در بسیاری از فرش ها، ترنج پیش از هر چیز عنصر اصلی سازمان دهنده طرح است و سایر نقوش پیرامون آن چیده می شوند.

قندیل

قندیل یا چراغ آویخته یکی از عناصری است که در برخی فرش های محرابی دیده می شود. حضور چراغ در فضای محراب می تواند به مفهوم نور و فضای مقدس اشاره کند.

در هنر اسلامی نیز تصویر چراغ با آیه نور و مفهوم روشنایی الهی پیوند یافته است. با این حال برای تشخیص چنین ارتباطی باید نوع فرش و سایر اجزای مذهبی طرح نیز بررسی شوند.

نماد اشکال هندسی در فرش ایرانی

نقوش هندسی به ویژه در بافته های روستایی، عشایری و برخی مناطق ایران اهمیت زیادی دارند. این فرم ها ممکن است از ساده سازی گل، گیاه، حیوان یا اشیای طبیعی شکل گرفته باشند یا اساسا به عنوان الگویی هندسی نسل به نسل منتقل شده باشند.

دایره و مربع

دایره در برخی تفسیرهای نمادشناختی با کمال، حرکت پیوسته و آسمان ارتباط داده شده است و مربع را نیز گاهی با زمین، ثبات و نظم مرتبط می دانند.

اما در فرش ایرانی، این فرم ها علاوه بر امکان تفسیر نمادین، نقش مهمی در سازمان دهی ترکیب دارند. ترنج دایره ای یا چند ضلعی می تواند مرکز طرح را مشخص کند و چهارگوش ها نیز برای تقسیم سطح به قاب ها و خانه های منظم استفاده شوند.

بنابراین کارکرد هندسی یک فرم را نباید فدای یک معنای نمادین ثابت کرد.

لوزی و مثلث

لوزی از پرتکرارترین فرم های هندسی در بافته های عشایری است. این شکل ممکن است به صورت یک نقش مستقل، بخش مرکزی ترنج یا واحد تکرار شونده در سطح فرش ظاهر شود.

برای لوزی و مثلث تعبیرهای مختلفی مانند چشم، کوه، زمین، حفاظت یا حاصلخیزی مطرح شده است، اما این معناها در همه مناطق یکسان نیستند.

گاهی نیز آنچه امروز یک لوزی ساده به نظر می رسد، نتیجه هندسی شدن یک گل، حیوان یا نقش قدیمی تر است. به همین دلیل نسبت دادن یک معنای واحد به تمام لوزی های فرش ایرانی روش دقیقی نیست.

چلیپا و گردونه مهر

فرم های چلیپایی و طرح هایی با حرکت دورانی در بسیاری از فرهنگ های باستانی دیده شده اند و در برخی بافته های ایرانی نیز نمونه هایی از آن ها وجود دارد.

در ادبیات عامه گاهی این نقوش به خورشید، حرکت، چرخه زمان یا چهار عنصر ارتباط داده می شوند. با این حال نسبت دادن قطعی یک نقش چلیپایی خاص به «چهار عنصر آب، باد، خاک و آتش» بدون بررسی منبع و منطقه بافت قابل دفاع نیست.

حتی دانشنامه ایرانیکا در بررسی فرش های بختیاری یادآور می شود که برخی نقوش هندسی مشابه در بافته های گروه های مختلف دیده می شوند و نمی توان صرفا بر اساس وجود یک نقش، خاستگاه یا معنای دقیق آن را تعیین کرد.

آیا همه نقوش فرش ایرانی معنای نمادین دارند؟

خیر. این یکی از مهم ترین نکاتی است که هنگام بررسی نماد و نشانه شناسی در فرش ایران باید در نظر گرفت.

برخی نقوش ارتباط نسبتا روشنی با موضوع خود دارند؛ برای مثال محراب در سجاده، شیر در بعضی فرش های شیری یا صحنه های داستانی برگرفته از ادبیات فارسی را می توان در بستر تاریخی مشخص بررسی کرد.

اما بسیاری از نقوش دیگر ممکن است به دلایل متفاوتی وارد طرح شده باشند:

• زیبایی و ایجاد تعادل بصری
• سنت طراحی یک منطقه
• تکرار نقشه های قدیمی
• محدودیت فنی بافت
• الهام از طبیعت
• سفارش بازار یا خریدار
• انتقال نقش از هنرهای دیگر به فرش
• تغییر و ساده سازی نقش در طول نسل ها

حتی شکل یک نقش نیز ممکن است در طول زمان تغییر کند و معنای اولیه احتمالی آن برای بافندگان جدید اهمیت خود را از دست بدهد.

دانشنامه ایرانیکا در بررسی تاریخ طراحی فرش بارها نسبت به فرضیه های تاریخی تایید نشده و نسبت دادن قطعی خاستگاه به بعضی نقوش هشدار می دهد. همچنین نمونه های دوره های مختلف نشان می دهند که طرح ها تحت تاثیر مراکز تولید، بازار، هنر درباری و حتی سلیقه مشتریان تغییر کرده اند.

بنابراین بهتر است هنگام خواندن معنای نمادهای فرش از سه سطح متفاوت صحبت کنیم: «معنای مستند تاریخی»، «برداشت رایج فرهنگی» و «تفسیر نمادشناختی». این سه مورد همیشه یکسان نیستند.

جمع بندی

نماد و نشانه شناسی در فرش ایران به شناخت ارتباط فرش ایرانی با تاریخ، طبیعت، اسطوره و فرهنگ مناطق مختلف کمک می‌کند. نقش‌هایی مانند شیر، سیمرغ، بته جقه، سرو، شاه عباسی و طرح‌های هندسی می‌توانند مفاهیم مختلفی داشته باشند؛ اما نباید برای هر نقش یک معنای ثابت در نظر گرفت، زیرا تفسیر آن به منطقه، دوره تاریخی و ترکیب سایر نقوش نیز بستگی دارد.

اگر قصد انتخاب فرشی متناسب با دکوراسیون خانه را دارید، می‌توانید مدل‌های مختلف برادران مسلمی را از نظر طرح، رنگ و نقش بررسی کنید.

سوالات متداول درباره نماد و نشانه شناسی در فرش ایران

در آخر به سوالات شما پاسخ می دهیم

1- فرش نماد چیست؟

فرش به خودی خود یک معنای نمادین ثابت ندارد؛ بسته به زمینه استفاده می تواند یادآور خانه، هنر و هویت فرهنگی باشد. معنای نقوش روی فرش نیز باید جداگانه و با توجه به منطقه بافت، دوره تاریخی و ترکیب طرح بررسی شود.

2– نماد حیوانات در فرش ایرانی چیست؟

معنای حیوانات به نوع نقش و زمینه فرهنگی آن بستگی دارد. برای نمونه شیر اغلب با قدرت و شجاعت ارتباط دارد، اما نمی توان برای همه حیوانات یک معنای ثابت تعیین کرد.

3– نماد ماهی در فرش ایرانی چیست؟

در برخی تفسیرها ماهی با آب و حیات ارتباط دارد، اما طرح معروف «ماهی» یا هراتی معمولا از برگ های خمیده ای تشکیل شده که به ماهی شباهت دارند و لزوما تصویر ماهی واقعی نیستند.

4– بته جقه در فرش ایرانی چه معنایی دارد؟

یکی از تفسیرهای شناخته شده، بته جقه را به سرو خمیده مرتبط می داند و مفاهیمی مانند پایداری برای آن مطرح می کند. با این حال درباره خاستگاه و معنای دقیق این نقش دیدگاه های متفاوتی وجود دارد.

5– گل شاه عباسی نماد چیست؟

شاه عباسی بیش از هر چیز نام یک خانواده مهم از نقوش گل دار مرتبط با سنت فرش های صفوی است. تفسیرهای نمادین مختلفی برای آن ارائه شده، اما معنای تاریخی ثابت و واحدی برای تمام نمونه ها اثبات نشده است.

6– آیا نقش شیر در فرش ایرانی نماد قدرت است؟

بله، ارتباط شیر با قدرت و فرمانروایی در هنر ایران پشتوانه تاریخی قابل توجهی دارد. با این حال، مفهوم نهایی نقش باید با توجه به نوع فرش و ترکیب تصویری آن بررسی شود.

7– آیا همه نقوش فرش ایرانی معنای نمادین دارند؟

خیر. بعضی نقوش صرفا بخشی از سنت طراحی، تکرار یک الگو یا عنصر زیبایی شناختی هستند و لزوما حامل پیام مخفی یا معنای اسطوره ای نیستند.

8– کدام نمادها بیشتر در فرش های عشایری دیده می شوند؟

فرش های عشایری معمولا از فرم های هندسی، حیوانات شاخ دار، پرندگان، بته ها، لوزی ها و نقوش ساده شده طبیعت استفاده می کنند. نوع و فراوانی این نقوش میان گروه های مختلف بافنده متفاوت است.